.. ଅଦ୍ବଯତାରକ ..

                         ଅଦ୍ବଯତାରକୋପନିଷତ୍

                                .. ଶ୍ରୀଃ ..
                   ଉପନିଷଦ୍ବ୍ରହ୍ମଯୋଗିବିରଚିତଂ ବିବରଣମ୍
               ଶ୍ରୀମଦପ୍ପଯଶିବାଚାର୍ଯବିରଚିତଭାଷ୍ଯୋପେତା

Invocation

          ୐ ପୂର୍ଣମଦଃ ପୂର୍ଣମିଦଂ ପୂର୍ଣାତ୍ ପୂର୍ଣମୁଦଚ୍ଯତେ .
            ପୂର୍ଣସ୍ଯ ପୂର୍ଣମାଦାଯ ପୂର୍ଣମେବାବଶିଷ୍ଯତେ ..
                      ୐ ଶାନ୍ତିଃ ଶାନ୍ତିଃ ଶାନ୍ତିଃ .

Text

                    ବ୍ଯାଖ୍ଯେଯୋ ବିଷଯଃ ତଦଧିକାରୀ ଚ

Ed . II .  taarakayogaadhikaaraH .

ଅଥାତୋଽଦ୍ବଯତାରକୋପନିଷଦଂ ବ୍ଯାଖ୍ଯାସ୍ଯାମଃ .
ଯତଯେ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଯ ଶମାଦିଷଡ୍ଗୁଣପୂର୍ଣାଯ .. ୧..

Commentary I.

ଶ୍ରୀମଦ୍ବିଶ୍ବାଧିଷ୍ଠାନପରମହଂସସଦ୍ଗୁରୁରାମଚନ୍ଦ୍ରାଯ ନମଃ

ଦ୍ବୈତାସମ୍ଭବବିଜ୍ଞାନସଂସିଦ୍ଧାଦ୍ବଯତାରକଂ .
ତାରକବ୍ରହ୍ମେତି ଗିତଂ ବନ୍ଦେ ଶ୍ରୀରାମବୈଭବଂ ..

ଇହ ଖଲୁ ଶୁକ୍ଲଯଜୁର୍ବେଦପ୍ରବିଭକ୍ତେଯଂ ଅଦ୍ବଯତାରକୋପନିଷତ୍
ରାଜଯୋଗସର୍ବସ୍ବଂ ପ୍ରକଟଯନ୍ତୀ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ରପର୍ଯବସନ୍ନା ଦୃଶ୍ଯତେ .
ଅସ୍ଯାଃ ସ୍ବଲ୍ପଗ୍ରନ୍ଥତୋ ବିବରଣମାରଭ୍ଯତେ . ଅତ୍ର
ଯଥୋକ୍ତାଧିକାର୍ଯୁଦ୍ଦେଶେନ
ଶ୍ରୁତଯଃ ତାରକଯୋଗମୁପଦିଶନ୍ତୀତ୍ଯାହ --ଅଥେତି .. ଅଥ
କର୍ମୋପାସନାକାଣ୍ଡଦ୍ବଯନିରୂପଣାନନ୍ତରଂ ଯତଃ ତେନ
ପୁରୁଷାର୍ଥାସିଦ୍ଧିଃ
ଅତଃ ତଦର୍ଥଂ ଯତ୍ର ସ୍ବାତିରେକେଣ ଦ୍ବଯଂ ନ ବିଦ୍ଯତେ ତତ୍ ଅଦ୍ବଯଂ
ବ୍ରହ୍ମ
ତନ୍ମାତ୍ରବୋଧିନୀ ବିଦ୍ଯା ତାରକୋପନିଷତ୍ ତାଂ ଶ୍ରୁତଯୋ ବଯଂ
ବ୍ଯାଖ୍ଯାସ୍ଯାମଃ .
କସ୍ମା ଅଧିକାରିଣ ଇତ୍ଯତ ଆହ --ଯତଯ ଇତି .
ସ୍ବାଶ୍ରମାନୁଷ୍ଠନପୂର୍ବକଂ
ଦେଶିକଂଉଖତୋ ବେଦନ୍ତଶ୍ରବଣଂ ତତୋ ଯୁକ୍ତିଭିଃ
ଶ୍ରୁତ୍ଯବିରୁଦ୍ଧାଭିଃ
ମନନଂ ଚ କୃତ୍ବା ନିଦିଧ୍ଯସାନାଯ ଯତତ ଇତି ଯତିଃ .
ଅଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯସ୍ଯ
ଯତିତ୍ବଂ କୁତ ଇତ୍ଯତ ଆହ --ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଯେତି . ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯସ୍ଯ
ଯତିତ୍ବୋପପତ୍ତେଃ .
ଅରିଷଡ୍ବର୍ଗାକ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯତା କୁତ ଇତ୍ଯତ ଆହ --
ଶମାଦିଷଡ୍ଗୁଣପୂର୍ଣାଯେତି . ଶମାଦିଷଡ୍ଗୁଣସମ୍ପତ୍ତେଃ
ଅରିଷଡ୍ବର୍ଗୋପରତିପୂର୍ବକତ୍ବାତ୍ . ଏବଂ ସାଧନବତେ ଶ୍ରୁତଯଃ
ତାରକଯୋଗମୁପଦିଶନ୍ତୀତ୍ଯର୍ଥଃ .. ୧..

Text

                             ଯୋଗୋପାଯ ତତ୍ଫଲମ୍

Ed . II .  yogaanushhThaanaM tatphalaM cha .

ଚିତ୍ସ୍ବରୂପୋଽହମିତି ସଦା ଭବଯନ୍ ସମ୍ଯଙ୍ନିମୀଲିତାକ୍ଷଃ
କିଞ୍ଚିଦୁନ୍ମୀଲିତାକ୍ଷୋ ବାଽନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଭ୍ରୂଦହରାଦୁପରି
ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦତେଜଃକୂଟରୂପଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମାବଲୋକଯନ୍ ତଦ୍ରୂପୋ
ଭବତି .. ୨..

Commentary I.

ଏବଂ ନିଦିଧ୍ଯସାନୋପାଯତତ୍ଫଲମାହ --ଚିଦିତି .. ଯୋଗୀ ସ୍ବାନ୍ତଃ
ଚିଦ୍ରୂପୋଽସ୍ମୀତି ଭବଯନର୍ଧୋନ୍ମୀଲିତଲୋଚନଃ ଭ୍ରୂମଧ୍ଯାଦୌ
ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦମାତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମାହମସ୍ମୀତ୍ଯାଲୋକଯନ୍ତଦ୍ରୂପସ୍ତାରକରୂପୋ
ଭବତି .. ୨..

Text

                           ଅଦ୍ବଯତାରକପଦାର୍ଥୌ

ଗର୍ଭଜନ୍ମଜରାମରଣଭଯାତ୍ସଂତାରଯତି ତସ୍ମାତ୍ତାରକମିତି .
ଜୀବେଶ୍ବରୌ ମାଯିକାବିତି ବିଜ୍ଞାଯ ସର୍ବବିଶେଷଂ ନେତି ନେତୀତି
ବିହାଯ
ଯଦବଶିଷ୍ଯତେ ତତଦ୍ବଯଂ ବ୍ରହ୍ମ .. ୩..

Commentary I.

କିଂ ତାରକମିତ୍ଯତାହ --ଗର୍ଭେତି .. ଜ୍ଯୋତିର୍ଲିଙ୍ଗଂ ଭ୍ରୁବୋର୍ମଧ୍ଯେ
ନିତ୍ଯଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍ସଦା ଯତିଃ . ଇତି ଶ୍ରୁତିସିଦ୍ଧଜ୍ଯୋତିର୍ଲିଙ୍ଗସ୍ଯ
ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ରୂପତ୍ବେନ
ସ୍ବାଜ୍ଞବିକଲ୍ପିତଗର୍ଭାସାଦିସଂସାରତାରକତ୍ବାତ୍ତାରକଂ
ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମେତ୍ଯର୍ଥଃ . ଜୀବେଶଭେଦେ ସତି
ପ୍ରତ୍ଯଗଭିନ୍ନବ୍ରହ୍ମଭାବଃ କୁତ
ଇତ୍ଯାଶଙ୍କ୍ଯ ତଯୋର୍ଭେଦସ୍ଯ ମାଯିକତ୍ବେନ ମିଥ୍ଯାତ୍ବାତ୍ତତୋ ଯଚ୍ଛିଷ୍ଯତେ
ତଦେବ
ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯାହ --ଜୀବେତି .. ୩..

Text

                       ଲକ୍ଷ୍ଯତ୍ରଯାନୁସନ୍ଧାନବିଧିଃ

Ed . II .  tadadhigamopaayaH

ତତ୍ସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ଲକ୍ଷ୍ଯତ୍ରଯାନୁସଂଧାନଂ କର୍ତବ୍ଯଂ .. ୪..

Commentary I.

ତଦଧିଗମୋପାଯଃ କଥମିତ୍ଯତ ଆହ ତତ୍ସିଦ୍ଧ୍ଯା ଇତି .. ୪..

Commentary II.

ପରିଚ୍ଛିନ୍ନଜ୍ଯୋତୀରୂପଲକ୍ଷ୍ଯାନୁସନ୍ଧାନସ୍ଯାପି
ଚିତ୍ତଶୁଦ୍ଧିଫଲକତ୍ବମ୍

ମୂର୍ତାମୂର୍ତାତ୍ମକଂ ଯତ୍ର ତାରକଦ୍ବଯମୁଚ୍ଯତେ .
ଜ୍ଯୋତିର୍ଦର୍ଶନମାର୍ଗୋକ୍ତିଂ ବ୍ଯଖ୍ଯାସ୍ଯେଽଦ୍ବଯତାରକଂ ..

ନନୁ --ଜୀବେଶ୍ବରୌ ମାଯିକାବିତି ବିଜ୍ଞାଯ ସର୍ବବିଶେଷଂ ନେତି
ନେତୀତି
ବିହାଯ ଯଦବଶିଷ୍ଯତେ ତତଦ୍ବଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ଇତି ଯଦୁକ୍ତଂ ତଦ୍ ଯୁକ୍ତମେବ .
ଅପି ତୁ --ତତ୍ସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ଲକ୍ଷ୍ଯତ୍ରଯାନୁସଂଧାନଂ କର୍ତବ୍ଯଂ
ଇତ୍ଯେତଦଯୁକ୍ତଂ .
କୁତଃ ଲକ୍ଷ୍ଯତ୍ରଯସ୍ଯ ଚ ଦେହାନ୍ତର୍ଗତତ୍ବେନ
ପରିଚ୍ଛିନ୍ନଜ୍ଯୋତିଃସ୍ବରୂପତଯା
ସ୍ବଯମପରିଚ୍ଛିନ୍ନତ୍ବାଭାବାତ୍ . ଅଦ୍ବଯବ୍ରହ୍ମ ହି ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନଂ
ମହାକାଶବତ୍
ପ୍ରସିଦ୍ଧଂ . ତତ୍ସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ପରିଚ୍ଛିନ୍ନଲକ୍ଷ୍ଯତ୍ରଯାନୁସନ୍ଧାନଂ କଥଂ
ସାଧନଂ ସ୍ଯାତ୍ . ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନବ୍ରହ୍ମସିଦ୍ଧ୍ଯୈ ହି
ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନବ୍ରହ୍ମଧ୍ଯାନଂ
କର୍ତବ୍ଯଂ . ଅତଃ ଇହ ବିରୁଦ୍ଧମୁକ୍ତିମିତି ଚେତ୍ --ସତ୍ଯମେବୈତତ୍ .
ତଥାପି
ଉକ୍ତଲକ୍ଷ୍ଯତ୍ରଯାନୁସନ୍ଧାନଦ୍ବାରା ସଂଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତ୍ସ୍ଯୈବ
ବାକ୍ଯାର୍ଥଶ୍ରବଣମନନସଂସ୍କୃତାନ୍ତଃକରଣବଶୀକରଣପୂର୍ବକାପ୍
ଅରିଚ୍ଛିନ୍ନ-
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମୈକ୍ଯାନୁସନ୍ଧାନକରଣସାମର୍ଥ୍ଯସଂଭବାତ୍ .
ଅନ୍ଯଥା ଦେହମଧ୍ଯଗତଜ୍ଯୋତିର୍ଦର୍ଶନହୀନତ୍ଯ
ବାକ୍ଯାଦିଶ୍ରବଣାଦିପ୍ରବୃତ୍ତ୍ଯସଂଭବାଚ୍ଚ ପରିଚ୍ଛିନ୍ନାନୁସନ୍ଧାନଂ
ଯୁକ୍ତିମିତ୍ଯନୁସନ୍ଧାନଂ .. ୧-୪..

Text

                            ଅନ୍ତର୍ଲକ୍ଷ୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍

ଦେହମଧ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମନାଡୀ ସୁଷୁମ୍ନା ସୂର୍ଯରୂପିଣୀ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରାଭା
ବର୍ତତେ . ସା ତୁ ମୂଲାଧାରାଦାରଭ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରଗାମିନୀ ଭବତି .
ତନ୍ମଧ୍ଯେ ତଟିତ୍କୋଟିସମାନକାନ୍ତ୍ଯା ମୃଣାଲସୂତ୍ରବତ୍ ସୁକ୍ଷ୍ମାଙ୍ଗୀ
କୁଣ୍ଣ୍ଦଲିନୀତି ପ୍ରସିଦ୍ଧାଽସ୍ତି . ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ବା ମନସୈବ ନରଃ
ସର୍ବପାପବିନାଶଦ୍ବାରା ମୁକ୍ତୋ ଭବତି .
ଫାଲୋର୍ଧ୍ବଗଲଲାଟବିଶେଷମଣ୍ଡଲେ ନିରନ୍ତରଂ
ତେଜସ୍ତାରକଯୋଗବିସ୍ଫୁରଣେନ ପଶ୍ଯତି ଚେତ୍ ସିଦ୍ଧୋ ଭବତି .
ତର୍ଜନ୍ଯଗ୍ରୋନ୍ମୀଲିତକର୍ଣରନ୍ଧ୍ରଦ୍ବଯେ ତତ୍ର ଫୂତ୍କାରଶବ୍ଦୋ ଜାଯତେ .
ତତ୍ର
ସ୍ଥିତେ ମନସି ଚକ୍ଷୁର୍ମଧ୍ଯଗତନୀଲଜ୍ଯୋତିସ୍ସ୍ଥଲଂ ବିଲୋକ୍ଯ
ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା
ନିରତିଶଯସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି . ଏବଂ ହୃଦଯେ ପଶ୍ଯତି .
ଏବମନ୍ତର୍ଲକ୍ଷ୍ଯଲକ୍ଷଣଂ ମୁମୁକ୍ଷୁଭିରୁପାସ୍ଯଂ .. ୫..

Commentary I.

ଅନ୍ତର୍ବାହ୍ଯମଧ୍ଯଭେଦେନ ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ତ୍ରିବିଧଂ . ତତ୍ର
ଅନ୍ତର୍ଲକ୍ଷ୍ଯଲକ୍ଷଣଂ
ତଦଭ୍ଯାସଫଲଂ ଚାହ --ଦେହେତି .. ଯଦା କୁଣ୍ଡଲିନୀ
ପ୍ରାଣଦୃଷ୍ଟିମନୋଗ୍ନିଭିଃ
ମୂଲାଧାରତ୍ରିକୋଣାଗ୍ରାଲଙ୍କାରସୁଷୁମ୍ନାଽଧୋବକ୍ତ୍ରଂ ବିଭିଦ୍ଯ
ତନ୍ମଧ୍ଯେ
ପ୍ରବିଶତି ତଦା ବାହ୍ଯାନ୍ତଃପ୍ରପଞ୍ଚବିସ୍ମରଣପୂର୍ବକଂ
ମୁନ୍ଯନ୍ତଃକରଣଂ
ନିର୍ବିକଲ୍ପବ୍ରହ୍ମପଦଂ ଭଜତି . ମୁନିଃ ନିର୍ବିକଲ୍ପଜ୍ଞାନାତ୍ ବିକଲ୍ପାତ୍
ମୁକ୍ତୋ
ଭବତୀତ୍ଯର୍ଥଃ . ତତ୍ସିଦ୍ଧ୍ଯୁପାଯଃ କଃ ଇତ୍ଯତ ଆହ --ଫାଲେତି .
ତଦ୍ଗତସୁଖାନୁଭବୋପାଯଂ ବଦନ୍ ଅନ୍ତର୍ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ଉପସଂହରତି --
ତର୍ଜନୀତି .
ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନ କେବଲଂ କର୍ଣରନ୍ଧ୍ରଦ୍ବଯେ ଏବଂ ହୃଦଯେ .. ୫..

Text

                            ବହିର୍ଲକ୍ଷ୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍

ଅଥ ବହିର୍ଲକ୍ଷ୍ଯଲକ୍ଷଣଂ . ନାସିକାଗ୍ରେ ଚତୁର୍ଭିଃ
ଷଡ୍ଭିରଷ୍ଟଭିଃ
ଦଶଭିଃ ଦ୍ବାଦଶଭିଃ କ୍ରମାତ୍ ଅଙ୍ଗୁଲାଲନ୍ତେ
ନୀଲଦ୍ଯୁତିଶ୍ଯାମତ୍ବସଦୃଗ୍ରକ୍ତଭଙ୍ଗୀସ୍ଫୁରତ୍ପୀତବର୍ଣଦ୍ବଯୋପେତଂ
ବ୍ଯୋମ
ଯଦି ପଶ୍ଯତି ସ ତୁ ଯୋଗୀ ଭବତି . ଚଲଦୃଷ୍ଟ୍ଯା
ବ୍ଯୋମଭାଗବୀକ୍ଷିତୁଃ
ପୁରୁଷସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯଗ୍ରେ ଜ୍ଯୋତିର୍ମଯୂଖା ବର୍ତତେ . ତଦ୍ଦର୍ଶନେନ ଯୋଗୀ
ଭବତି .
ତପ୍ତକାଞ୍ଚନସଙ୍କାଶଜ୍ଯୋତିର୍ମଯୂଖା ଅପାଙ୍ଗାନ୍ତେ ଭୂମୌ ବା
ପଶ୍ଯତି
ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟିଃ ସ୍ଥିରା ଭବତି . ଶିର୍ଷୋପରି
ଦ୍ବାଦଶାଙ୍ଗୁଲସମୀକ୍ଷିତୁଃ
ଅମୃତତ୍ବଂ ଭବତି . ଯତ୍ର କୁତ୍ର ସ୍ଥିତସ୍ଯ ଶିରସି
ବ୍ଯୋମଜ୍ଯୋତିର୍ଦୃଷ୍ଟଂ
ଚେତ୍ ସ ତୁ ଯୋଗୀ ଭବତି .. ୬..

Commentary I.

ବହିର୍ଲକ୍ଷ୍ଯଲକ୍ଷଣମାହ --ଅଥେତି . ଯୋଗୀ ଭବତି
ଇତ୍ଯାଦିକୃତ୍ସ୍ନୋପନିଷତ୍
ପ୍ରାଯଶୋ ମଣ୍ଡଲବ୍ରାହ୍ମଣୋପନିଷଦ୍ବ୍ଯାଖ୍ଯାନେନ ବ୍ଯାଖ୍ଯାତଂ
ସ୍ଯାଦିତି
ମନ୍ତବ୍ଯଂ .. ୬..

Text

                           ମଧ୍ଯଲକ୍ଷ୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍

ଅଥ ମଧ୍ଯଲକ୍ଷ୍ଯଲକ୍ଷଣଂ
ପ୍ରାତଶ୍ଚିତ୍ରାଦିବର୍ଣାଖଣ୍ଡସୂର୍ଯଚକ୍ରବତ୍ ବହ୍ନିଜ୍ବାଲାବଲୀବତ୍
ତଦ୍ବିହୀନାନ୍ତରିକ୍ଷବତ୍ ପଶ୍ଯତି . ତଦାକାରାକାରିତଯା ଅବତିଷ୍ଠତି .
ତଦ୍ଭୂଯୋଦର୍ଶନେନ ଗୁଣରହିତାକାଶଂ ଭବତି .
ବିସ୍ଫୁରତ୍ତାରକାକାରଦୀପ୍ଯମାନଗାଢତମୋପମଂ  ପରମାକାଶଂ
ଭବତି .
କାଲାନଲସମଦ୍ଯୋତମାନଂ ମହାକାଶଂ ଭବତି .
ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟପରମଦ୍ଯୁତିପ୍ରଦ୍ଯୋତମାନଂ ତତ୍ତ୍ବାକାଶଂ ଭବତି .
କୋଟିସୂର୍ଯପ୍ରକାଶବୈଭବସଙ୍କାଶଂ ସୂର୍ଯାକଶଂ ଭବତି .
ଏବଂ ବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରସ୍ଥବ୍ଯୋମପଞ୍ଚକଂ ତାରକଲକ୍ଷ୍ଯଂ . ତଦ୍ଦର୍ଶୀ
ବିମୁକ୍ତଫଲସ୍ତାଦୃଗ୍ବ୍ଯୋମସମାନୋ ଭବତି . ତସ୍ମାତ୍ତାରକ ଏବ
ଲକ୍ଷ୍ଯମମନସ୍କଫଲପ୍ରଦଂ ଭବତି .. ୭..

Commentary I.

ଅନ୍ତର୍ବାହ୍ଯଲକ୍ଷ୍ଯସ୍ବରୂପମୁକ୍ତ୍ବା ମଧ୍ଯଲକ୍ଷ୍ଯସ୍ବରୂପମାହ --ଅଥେତି .
ତଦ୍ଦର୍ଶୀ ବିମୁକ୍ତସ୍ବାଜ୍ଞାନତତ୍କାର୍ଯଫଲଃ . ଯସ୍ମାଦେବଂ ତସ୍ମାତ୍ .. ୭..

Commentary II.

             ଉକ୍ତାନାଂ ଲକ୍ଷ୍ଯତ୍ରଯବ୍ଯୋମ୍ନାଂ ଭୌତିକତ୍ବଶଙ୍କା

ନନ୍ବିହ ଅନ୍ତର୍ଲକ୍ଷ୍ଯବାହ୍ଯଲକ୍ଷ୍ଯମଧ୍ଯଲକ୍ଷ୍ଯଲକ୍ଷଣେଷୁ
ଉଚ୍ଯମାନେଷୁ
ନୀଲରକ୍ତପୀତ୍ରଚିତ୍ରାଦିବର୍ଣଯୁକ୍ତବ୍ଯୋମଦର୍ଶନାନି ଅବଗମ୍ଯନ୍ତେ .
ନୈତୈଃ
ଦର୍ଶନୈଃ କିଞ୍ଚିଦପି ମୁମୁକ୍ଷୋଃ ପ୍ରଯୋଜନଂ ଭବିତୁମର୍ହତି . କୁତଃ
ନାନାବିଧଜ୍ଯୋତିର୍ବିଷଯକତ୍ବେନ ଭୌତିକତ୍ବାତ୍ . ଯଦି
ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଯୋତିର୍ଦର୍ଶନଂ
ସ୍ଯାତ୍ତଦା କ୍ରମମୁକ୍ତ୍ଯୈ ବା ତତ୍ ଉପଯୁକ୍ତଂ ସ୍ଯାତ୍ . ନ ତୁ ତଦେତତ୍ .
ବ୍ରହ୍ମଣଃ
ଏବଂ ନାନାବିଧତ୍ବାଭାବାତ୍ . ଭୌତିକାନି ତୁ ଜ୍ଯୋତୀଂଷି
ଉପାଧିଭେଦାତ୍
ବହୁବିଧାନି ଭବିତୁମର୍ହନ୍ତି . ତସ୍ମାତ୍
ପ୍ରପଞ୍ଚିତଲକ୍ଷଣବହୁବିଧଜ୍ଯୋତିର୍ଦର୍ଶନାନି ସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥକାନି ସ୍ଯୁଃ .
ଉପନିଷଦାଂ ବୈଯର୍ଥ୍ଯକଲ୍ପନାନର୍ହତ୍ବାତ୍ . ଇତି ଚେତ୍ --

              ତନ୍ନିରସନେନ ଏଷାଂ ମୁମୁକ୍ଷୂପଯୋଗିତ୍ବନିର୍ଣଯଃ

ଅତ୍ରୋଚ୍ଯତେ . ନିର୍ବିଶେଷସ୍ଯ ପରସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣ ଏବ ଏତାନି ଜ୍ଯୋତୀଂଷି
ଇତି .
କୁତଃ ଭୌତିକଜ୍ଯୋତିଷଂ ଦେହାଦ୍ବହିଃ ଦର୍ଶନୀଯତ୍ବେନ
ଦେହାନ୍ତଦର୍ଶନାଯୋଗ୍ଯତ୍ବାତ୍ . ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମଜ୍ଯୋତିଷଃ ଏକରୂପତ୍ବେଽପି
ବିବିଧନାଡୀବନ୍ନାଡୀସମ୍ବନ୍ଧବଶାତ୍ ନାନାବର୍ଣୋପପତ୍ତେଃ .
ଯଥା
ଏକବୃତ୍ତିମାନପ୍ଯାତ୍ମା ନାନାନାଡୀସମ୍ବନ୍ଧବଶାତ୍
ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ବପ୍ନସୁଷୁପ୍ତ୍ଯବସ୍ଥାବିଶେଷୈଃ ନାନାବିଧଃ ଅନୁଭୂଯତେ
ତଦ୍ବତ୍ .
ଯଦ୍ଯପି ଏତେଷାଂ ଜ୍ଯୋତିଷାମ୍ଖଣ୍ଡତ୍ବେନ ଦର୍ଶନବିଷଯତ୍ବାଭାତ୍
କ୍ରମମୁକ୍ତ୍ଯୈ
ପରମ୍ପରଯା ସଦ୍ଯୋମୁକ୍ତ୍ଯୈ ବା ସାଧନତ୍ବଣ୍ ସ୍ଯାତ୍ . ନ ତୁ ସାକ୍ଷାତ୍
ସଦ୍ଯୋମୁକ୍ତ୍ଯୈ . ନ ତୁ ତାବତା ସିଦ୍ଧ୍ଯାର୍ଥକାନି ମୁମୁକ୍ଷୋଃ
ଅନୁପଯୁକ୍ତାନୀତି
ବକ୍ତୁଂ ଯୁକ୍ତଂ .. ୫-୭..

Text

                             ଦ୍ବିବିଧଂ ତାରକମ୍

ତତ୍ତାରକଂ ଦ୍ବିବିଧଂ ପୂର୍ବାର୍ଧଂ ତାରକମୁତ୍ତରାର୍ଧମମନସ୍କଂ
ଚେତି . ତଦେଷ ଶ୍ଲୋକୋ ଭବେତି --

ତଦ୍ଯୋଗଂ ଚ ଦ୍ବିଧା ବିଦ୍ଧି ପୂର୍ବୋତ୍ତରବିଧାନତଃ .
ପୂର୍ବଂ ତୁ ତାରକଂ ବିଦ୍ଯାତ୍ ଅମନସ୍କଂ ତଦୁତ୍ତରମିତି .. ୮..

Text

                             ତାରକଯୋଗସିଦ୍ଧିଃ

Ed . II.ତାରକଯୋଗସ୍ଯ ସୋମସୃର୍ଯୈକ୍ଯଦର୍ଶନୈକଫଲକତ୍ବଂ .

ଅକ୍ଷ୍ଯନ୍ତସ୍ତାରଯୋଃ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯପ୍ରତିଫଲନଂ ଭବତି .
ତାରକାଭ୍ଯାଂ
ସୂର୍ଯଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଲଦର୍ଶନଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମିବ
ପିଣ୍ଡାଣ୍ଡଶିରୋମଧ୍ଯସ୍ଥାକାଶେ ରବୀନ୍ଦୁମଣ୍ଡଲଦ୍ବିତଯମସ୍ତୀତି
ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ
ତାରକାଭ୍ଯାଂ ତଦ୍ଦର୍ଶନଂ . ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଭଯୈକ୍ଯଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ମନୋଯୁକ୍ତଂ
ଧ୍ଯାଯେତ୍ ତଦ୍ଯୋଗାଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରଯପ୍ରବୃତ୍ତେରନବକାଶାତ୍ .
ତସ୍ମାତନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ତାରକ ଏବାନୁସଂଧେଯଃ .. ୯..

Commentary I.

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡବତ୍ ପିଣ୍ଡାଣ୍ଡେଽପି ରବୀନ୍ଦୂ ବିଦ୍ଯେତେ ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ
ତାରକାଭ୍ଯାଂ
ତଦୈକ୍ଯଦର୍ଶନତଃ ତାରକଯୋଗସିଦ୍ଧିଃ ଭବେଦିତ୍ଯାହ --ଅକ୍ଷୀତି ..
ଅଯୋଗୀ
ଯଥା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡସ୍ଥଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ମନସ୍ସହକୃତତାରକାଭ୍ଯାଂ
ପଶ୍ଯତି
ତଥା ଯୋଗୀ ସ୍ବମସ୍ତକାକାଶବିଭାତରବୀନ୍ଦୁଦ୍ବଯଂ
ମନସ୍ସହକୃତତାରାଭ୍ଯାଂ
ଅବଲୋକଯେଦିତ୍ଯର୍ଥଃ . ରୂପଦର୍ଶନସ୍ଯ ଚକ୍ଷୁରଧୀନତ୍ବାତ୍ କିଂ
ମନସେତ୍ଯତ
ଆହ --ତଦିତି . ମନସି ଅନ୍ଯତ୍ର ବ୍ଯାପୃତେ ରୂପାଦିଗ୍ରହଣଶକ୍ତିଃ
ଚକ୍ଷୁରାଦେଃ
ନାସ୍ତୀତ୍ଯତ୍ର ଅନ୍ଯତ୍ରମନା ଅଭୂବଂ ନାଦର୍ଶମନ୍ଯତ୍ରମନା ଅଭୂବଂ
ନାଶ୍ରୌଷମିତ୍ଯାଦିଶ୍ରୁତେଃ . ଯସ୍ମାଦେବଂ ତସ୍ମାତ୍ .. ୯..

Commentary II.

ନନୁ ନିର୍ଗୁଣାକାଶଂ ପରମାକାଶଂ ମହାକାଶଂ ତତ୍ତ୍ବାକାଶଂ
ସୂର୍ଯାକାଶଂ ଚେତି ତାରକଲକ୍ଷ୍ଯଂ ଆକାଶପଞ୍ଚକମଭିଧୀଯତେ .
ଅତ୍ର
କଥଂ ପୂର୍ବୋତ୍ତରାର୍ଧବିଭାଗଃ ଇତି . ଅତ୍ରୋଚ୍ଯତେ .
ଉଭଯୈକ୍ଯଦୃଷ୍ଟ୍ଯା
ମନୋଯୁକ୍ତଂ ଧ୍ଯାଯେତିତି ତାର ଏବାନୁସନ୍ଧ୍ଯେଯଃ . ଇତି ଚ
ଧ୍ଯାନଯୋଗାଭ୍ଯାସସ୍ଯ
ବିହିତତ୍ବାତ୍ . ତଦଭ୍ଯାସକାଲଃ ପୂର୍ବାର୍ଧଃ ତାରକଯୋଗସଂଜ୍ଞକଃ
ତତ୍ଫଲୀଭୂତଜ୍ଯୋତିର୍ଦୃଶନକାଲଃ ଉତ୍ତରାର୍ଧଃ
ଅମନସ୍କଯୋଗସଂଜ୍ଞକଃ .
ଏବମେବ ଚ ଆକାଶପଞ୍ଚକଦର୍ଶନେ ପୂର୍ବୋତ୍ତରବିଭାଗୋ ମନ୍ତବ୍ଯଃ .. ୯..

Text

                  ମୂର୍ତାମୂର୍ତଭେଦେନ ଦ୍ବିବିଧମନୁସନ୍ଧେଯମ୍

ତାରକଂ ଦ୍ବିବିଧଂ ମୂର୍ତିତାରକଂ ଅମୂର୍ତିତାରକଂ ଚେତି .
ଯତିନ୍ଦ୍ରିଯାନ୍ତଂ ତତ୍ ମୂର୍ତିମତ୍ . ଯତ୍ ଭ୍ରୂଯୁଗାତୀତଂ ତତ୍ ଅମୂର୍ତିମତ୍ .
ସର୍ବତ୍ର ଅନ୍ତଃପଦାର୍ଥବିବେଚନେ ମନୋଯୁକ୍ତାଭ୍ଯାସ ଇଷ୍ଯତେ .
ତାରକାଭ୍ଯଂ
ତଦୂର୍ଧ୍ବସ୍ଥସତ୍ତ୍ବଦର୍ଶନାତ୍ ମନୋଯୁକ୍ତେନ ଅନ୍ତରୀକ୍ଷଣେନ
ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦସ୍ବରୂପଂ ବ୍ରହ୍ମୈବ . ତସ୍ମାତ୍ ଶୁକ୍ଲତେଜୋମଯଂ ବ୍ରହ୍ମେତି
ସିଦ୍ଧଂ .
ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ମନଃସହକାରିଚକ୍ଷୁଷା ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ବେଦ୍ଯଂ ଭବତି .
ଏବମମୂର୍ତିତାରକମପି . ମନୋଯୁକ୍ତେନ ଚକ୍ଷୁଷୈବ ଦହରାଦିକଂ
ବେଦ୍ଯଂ
ଭବତି ରୂପଗ୍ରହଣପ୍ରଯୋଚନସ୍ଯ ମନଶ୍ଚକ୍ଷୁରଧୀନତ୍ବାତ୍
ବାହ୍ଯବଦାନ୍ତରେଽପି ଆତ୍ମମନଶ୍ଚକ୍ଷୁଃସଂଯୋଗେନୈବ
ରୂପଗ୍ରହଣକାର୍ଯୋଦଯାତ୍ .
ତସ୍ମାନ୍ମନୋଯୁକ୍ତା ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିଃ ତାରକପ୍ରକାଶାଯ ଭବତି .. ୧୦..

Commentary I.

ଯଦନୁସନ୍ଧେଯଂ ତତ୍ କତିବିଧମିତ୍ଯତ୍ର ତତ୍ତାରକଂ ..
ବାହ୍ଯପଦାର୍ଥବିବେଚନବତ୍ ଅନ୍ତଃପଦାର୍ଥବିବେଚନମପି
ମନଶ୍ଚକ୍ଷୁରଧୀନମିତ୍ଯାହ --ସର୍ବତ୍ରେତି .
ତଦୂର୍ଧ୍ବସ୍ଥସତ୍ତ୍ବଦର୍ଶନାତ୍
ଭ୍ରୂମଧ୍ଯୋର୍ଧ୍ବବିଲସିତୋତ୍ତରତାରକଲକ୍ଷ୍ଯଦର୍ଶନାତ୍ .
କେନୈତଦ୍ଦର୍ଶନୀଯମିତ୍ଯତ୍ର ମନୋଯୁକ୍ତେନେତି . ବ୍ରହ୍ମୈବ
ଉତ୍ତରତାରକଲକ୍ଷ୍ଯମିତ୍ଯନୁସଂଧେଯଂ . ଯସ୍ମାଦେବଂ ତସ୍ମାତ୍ .
ଭ୍ରୂମଧ୍ଯାଦିସ୍ଥଲବିଲସିତ୍ଶୁକ୍ଲତେଜସୋ ମନଃକଲ୍ପିତତ୍ବେଽପି
ବ୍ରହ୍ମଣଃ
ସର୍ବବ୍ଯାପକତ୍ବେନ ତତ୍ରାପି ବିଦ୍ଯମାନତ୍ବାତ୍ ତଦେବ ବ୍ରହ୍ମେତି
ଅଭିମତିଦ୍ରଢିମ୍ନା
ଲୀନେ ତତ୍ର ମନସି କଲ୍ପକସାପେକ୍ଷକଲ୍ପନାବୈରଳଯେ ନିର୍ବିକଲ୍ପକଂ
ବ୍ରହ୍ମୈବ
ଅବଶିଷ୍ଯତେ ଇତ୍ଯର୍ଥଃ . ଯତ୍ତେଜୋ ମନଃକଲ୍ପିତଂ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ .
ଯସ୍ମାଦେବଂ ତସ୍ମାତ୍ .. ୧୦..

Commentary II.

ମୂର୍ତିତାରକାମୂର୍ତିତାରକଯୋଶ୍ଚ
ଇନ୍ଦ୍ର୍ଯାନ୍ତଭ୍ରୂଯୁଗାତୀତତ୍ବକଥନେନ
ସଗୁଣମୂର୍ତିଧ୍ଯାନପରତ୍ବଂ ଚାବଗନ୍ତବ୍ଯଂ . ସଗୁଣମୂର୍ତିଧ୍ଯାନସ୍ଯ
ଚ
ନିଷ୍କାମକୃତସ୍ଯ ଚ କ୍ରମମୁକ୍ତିଚିତ୍ତଶୁଦ୍ଧିପ୍ରଯୋଜନତଯା
ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧତ୍ବାତ୍ .. ୧୦..

Text

                            ତାରକଯୋଗସ୍ବରୂପଂ

ଭ୍ରୂଯୁଗମଧ୍ଯବିଲେ ଦୃଷ୍ଟିଂ ତଦ୍ଦ୍ବାରା ଊର୍ଧ୍ବସ୍ଥିତତେଜ
ଆବିର୍ଭୂତଂ
ତାରକଯୋଗୋ ଭବତି . ତେନ ସହ ମନୋଯୁକ୍ତଂ ତାରକଂ ସୁସଂଯୋଜ୍ଯ
ପ୍ରଯତ୍ନେନ
ଭ୍ରୂଯୁଗ୍ମଂ ସାବଧାନତଯା କିଞ୍ଚିଦୂର୍ଧ୍ବମ୍ତ୍କ୍ଷେପଯେତ୍ . ଇତି
ପୂର୍ବତାରକଯୋଗଃ . ଉତ୍ତରଂ ତୁ ଅମୂର୍ତିମତମନସ୍କମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ .
ତାଲୁମୂଲୋର୍ଧ୍ବଭାଗେ ମହାନ୍ ଜ୍ଯୋତିର୍ମଯୂଖୋ ବର୍ତତେ . ତତ୍
ଯୋଗିଭିର୍ଧ୍ଯେଯଂ .
ତସ୍ମାତଣିମାଦିସିଦ୍ଧିର୍ଭବତି .. ୧୧..

Commentary I.

କୋଽଯଂ ତାରକଯୋଗ ଇତ୍ଯତ୍ର ଭ୍ରୂଯୁଗମଧ୍ଯବିଲେ ତତ୍ରତ୍ଯାଜ୍ଞାଚକ୍ରେ
ଦୃଷ୍ଟିଯୁଗ୍ମଂ ସଂନିବେଶ୍ଯ . ସାବଧାନତଯା ବିଲୋକଯନ୍ . ଧ୍ଯେଯଂ
ତଜ୍ଜ୍ଯୋତିଃ ବ୍ରହ୍ମେତି ଯୋଗିଭିଶ୍ଚିନ୍ତ୍ଯମିତ୍ଯର୍ଥଃ . ତତଃ କିଂ
ଭବତୀତ୍ଯତ୍ର
ତସ୍ମାଦିତି .. ୧୧..

Commentary II.

ପ୍ରକୃତଯୋଗେ ପୂର୍ଣମନୋବିଲଯାଭାବେନ ଦୃଶ୍ଯମାନଜ୍ଯୋତିଷଃ
ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମସ୍ବରୂପତ୍ବନିର୍ଣଯଃ

ଇଦଂ ଜ୍ଯୋତିଃ ତ୍ବଂପଦାର୍ଥଃ ଆହୋସ୍ବିତ୍ ତତ୍ପଦାର୍ଥଃ ଇତି
ସଂଶୀଯତେ .
କୁତଃ ସଂଶଯଃ ତ୍ବଂପଦାର୍ଥବିବେଚନ ଇତି ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦସ୍ବରୂପଂ
ବ୍ରହ୍ମୈବେତି ଚ ଉକ୍ତତ୍ବାତ୍ . ଅତ୍ରୋଚ୍ଯତେ . ତ୍ବଂପଦାର୍ଥଃ
ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମୈବ .
ବ୍ରହ୍ମାଂଶତ୍ବାତ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମତ୍ବମୁପଚର୍ଯତେ ସାକ୍ଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଯୋଗୋ ହି
ମନୋବିଯୁକ୍ତାଭ୍ଯାସରୂପଃ . ତତ୍ରୈବ ମନୋନାଶସମ୍ଭବାତ୍ .
ମନୋଯୁକ୍ତାଭ୍ଯାସସ୍ତୁ ପ୍ରକୃତଃ କଣ୍ଠରବୋକ୍ତଃ .
ମନସ୍ସହକାରିଚକ୍ଷୁଷା
ବେଦ୍ଯଂ ଭବତୀତି ଚ . ଯଦି ମନସୈବ ବେଦ୍ଯମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ତଦା
ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟେଃ
ମନୋଽନନ୍ଯତ୍ବାତ୍ ମନସଃ ବ୍ରହ୍ମଣି ବିଲଯସମ୍ଭବାଚ୍ଚ
ଅଖଣ୍ଡବ୍ରହ୍ମଯୋଗ
ଏବ ବିବକ୍ଷିତଃ ଇତି ବକ୍ତୁଂ ଶକ୍ଯଂ . ନ ତୁ ତଦସ୍ତି .
ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମଯୋଗେ ଚ
ଆନ୍ତରେ ବାହ୍ଯବତ୍ ଆତ୍ମମନଶ୍ଚକ୍ଷୁସ୍ସଂଯୋଗେନୈବ
ରୂପଗ୍ରହଣକାର୍ଯୋଦଯଃ
ସ୍ଯାତ୍ . ନ ତୁ ବ୍ରହ୍ମଯୋଗେ ତଦୀଯାଖଣ୍ଡସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନଂ
ଚକ୍ଷୁରଧୀନଂ
ମନୋଽଦୀନଂ ବା ଭବତି . ଚକ୍ଷୁର୍ମନସୀ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ବା
ସ୍ବଯଂପ୍ରକଶମାନତ୍ବାତ୍ . ନନୁ ମନୋଯୁକ୍ତାନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିରିତ୍ଯୁକ୍ତତ୍ବାତ୍
ମନସଃ
ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିଦ୍ବାରା ବ୍ରହ୍ମଣି ବିଲଯ ଏବ ଅର୍ଥାଦବଗମ୍ଯତେ ଇତି ଚେତ୍ର .
ବହ୍ଯବଦିତ୍ଯୁକ୍ତତ୍ବେନ ପ୍ରକୃତଯୋଗେ ମନୋବିଲଯାସମ୍ଭବାତ୍ .
ତାତ୍କାଲିକସ୍ତୁ
ମନୋଲଯଃ ସୁଷୁପ୍ତସ୍ଯେବ ନାତ୍ଯନ୍ତ ଶ୍ଲାଧ୍ଯତମୋ ଭବିତୁମର୍ହତି .
ଯଦ୍ବା
କ୍ରମମୁକ୍ତିସାଧନୀଭୂତୋଽପି ସ ମନୋଲଯଃ
ପୁନର୍ଜନ୍ମବୀଜଭର୍ଜନାଭାବାତ୍
ନ ନାଶାପରପର୍ଯାଯଃ ଇତ୍ଯବଗନ୍ତବ୍ଯଂ .. ୧୧..

Text

                              ଶାମ୍ଭବୀମୁଦ୍ରା

ଅନ୍ତର୍ବାହ୍ଯଲକ୍ଷ୍ଯେ ଦୃଷ୍ଟୌ ନିମେଷୋନ୍ମେଷବର୍ଜିତାଯାଂ ସତ୍ଯଂ
ସାଂଭବୀ ମୁଦ୍ରା ଭବତି . ତନ୍ମୁଦ୍ରାରୂଢଜ୍ଞାନିନିବାସାତ୍ ଭୂମିଃ
ପବିତ୍ରା ଭବତି . ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ସର୍ବେ ଲୋକାଃ ପବିତ୍ରା ଭବନ୍ତି .
ତାଦୃଶପରମଯୋଗିପୂଜା ଯସ୍ଯ ଲଭ୍ଯତେ ସୋଽପି ମୁକ୍ତୋ ଭବତି .. ୧୨..

Commentary I.

ଯତ୍ଯୋଗିଭିଃ ଧ୍ଯେଯମୁକ୍ତଂ ପର୍ଯବସାନେ ତଦେବ ସାଂଭବୀ ମୁଦ୍ରା
ଭବତୀତ୍ଯାହ ଅନ୍ତରିତି .. ମୁଦ୍ରା ଭବତି ଇତ୍ଯତ୍ର

ଅନ୍ତର୍ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ବହିର୍ଦୃଷ୍ଟିଃ ନିମେଷୋନ୍ମେଷବର୍ଜିତା .
ଏଷା ସା ଶାମ୍ଭବୀ ମୁଦ୍ରା ସର୍ବତନ୍ତ୍ରେଷୁ ଗୋପିତା ..

ଇତି ଶ୍ରୁତେଃ . ତନ୍ମୁଦ୍ରାରୂଢଯୋଗିନଂ ସ୍ତୌତି --ତଦିତି . ପବିତ୍ରା
ଭବତି
ଇତ୍ଯତ୍ର ସ୍ବପାଦନ୍ଯାସମାତ୍ରେଣ ପାବଯନ୍ ବସୁଧାତଲଂ ଇତି
ସ୍ବରୂପଦର୍ଶନୋକ୍ତେଃ . ପବିତ୍ରା ଭବନ୍ତି --

ସ୍ବେଚରା ଭୂଚରାଃ ସର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚରାଃ .
ସଦ୍ଯ ଏବ ବିମୁଚ୍ଯନ୍ତେ କୋଟିଜନ୍ମାର୍ଜିତୈରଘୈଃ ..

ଇତି ଶ୍ରୁତେଃ .. ୧୨..

Text

                            ଅନ୍ତର୍ଲକ୍ଷ୍ଯବିକଲ୍ପାଃ

ଅନ୍ତର୍ଲକ୍ଷ୍ଯଜ୍ବଲଜ୍ଜ୍ଯୋତିଃସ୍ବରୂପଂ ଭବତି . ପରମଗୁରୂପଦେଶେନ
ସହସ୍ରାରଜ୍ବଲଜ୍ଜ୍ଯୋତିର୍ବା ବୁଦ୍ଧିଗୁହାନିହିତଚିଜ୍ଜ୍ଯୋତିର୍ବା
ଷୋଡଶାନ୍ତସ୍ଥତୁରୀଯଚୈତନ୍ଯଂ ବା ଅନ୍ତର୍ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ଭବତି .
ତଦ୍ଦର୍ଶନଂ
ସଦାଚାର୍ଯମୂଲଂ .. ୧୩..

Commentary I.

ଅନ୍ତର୍ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ବିକଲ୍ପ୍ଯ ନିର୍ଧାରଯତି --ପରମେତି .. ଉକ୍ତବିକଲ୍ପାନାଂ
ଏକାର୍ଥପର୍ଯବସାଯିତ୍ବାତ୍ ତଦ୍ଦର୍ଶନମୂଲଂ କିମିତ୍ଯତ୍ର --
ତଦ୍ଦର୍ଶନମିତି .. ୧୩..

Text

                              ଆଚାର୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍

ଆଚାର୍ଯୋ ବେଦସଂପନ୍ନୋ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତୋ ବିମତ୍ସରଃ .
ଯୋଗଜ୍ଞୋ ଯୋଗନିଷ୍ଠଶ୍ଚ ସଦା ଯୋଗାତ୍ମକଃ ଶୁଚିଃ .. ୧୪..

ଗୁରୁଭକ୍ତିସମାଯୁକ୍ତଃ ପୁରୁଷ୍ଜ୍ଞୋ ବିଶେଷତଃ .
ଏବଂ ଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନୋ ଗୁରୁରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ .. ୧୫..

ଗୁଶବ୍ଦସ୍ତ୍ବନ୍ଧକାରଃ ସ୍ଯାତ୍ ରୁଶବ୍ଦସ୍ତନ୍ନିରୋଧକଃ .
ଅନ୍ଧକାରନିରୋଧିତ୍ବାତ୍ ଗୁରୁରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ .. ୧୬..

ଗୁରୁରେବ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଗୁରୁରେବ ପରା ଗତିଃ .
ଗୁରୁରେବ ପରା ବିଦ୍ଯା ଗୁରୁରେବ ପରାଯଣଂ .. ୧୭..

ଗୁରୁରେବ ପରା କାଷ୍ଠା ଗୁରୁରେବ ପରଂ ଧନଂ .
ଯସ୍ମାତ୍ତଦୁପଦେଷ୍ଟାଽସୌ ତସ୍ମାଦ୍ଗୁରୁତରୋ ଗୁରୁରିତି .. ୧୮..

Commentary I.

ଆଚାର୍ଯଲକ୍ଷଣମୁକ୍ତ୍ବା ଗୁରୁଶବ୍ଦାର୍ଥମାହ --ଗୁଶବ୍ଦସ୍ତ୍ବିତି .. ୧୪-୧୮..

Commentary II.

ପରମାତ୍ମଦର୍ଶନାଙ୍ଗଭୂତପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମଦର୍ଶନସ୍ଯ ସର୍ବଥା
ଅନୁପେକ୍ଷଣୀଯତ୍ବୋଦ୍ଧୋଷଃ

ନନ୍ବିହ ତାଦୃଶପରମଯୋଗିପୂଜା ଯସ୍ଯ ଲଭ୍ଯତେ ସୋଽପି ମୁକ୍ତୋ
ଭବତୀତି
ଏତାଦୃଶାନି ବାକ୍ଯାନି ଅର୍ଥବାଦାଃ ଏବସ୍ଯୁଃ . କୁତଃ
ସହସ୍ରାରଜ୍ବଲଜ୍ଜ୍ଯୋତିର୍ବା --
ଇତ୍ଯାଦିବାକ୍ଯୋକ୍ତଦେହପରିଚ୍ଛିନ୍ନଜ୍ଯୋତିର୍ମାତ୍ରେ
ପର୍ଯବସନ୍ନାଯାଃ ଅସ୍ଯାଃ ଉପନିଷଦ ଆଦ୍ଯନ୍ତପର୍ଯାଲୋଚନେଽପି
ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନବ୍ରହ୍ମାତ୍ମୈକ୍ଯଯୋଗସ୍ଯ କ୍ବଚିଦପି ଅନୁକ୍ତତ୍ବାତ୍ . ଇତି ଚେତ୍ --
ଅତ୍ରୋଚ୍ଯତେ .
ସତ୍ଯମେବୈତତ୍ . ତ୍ବଂପଦଲକ୍ଷ୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧ୍ଯା
ଅହଂପଦଲକ୍ଷ୍ଯାର୍ଥସ୍ଯାପି
ସିଦ୍ଧିତ୍ବେନ କୈମୁତିକନ୍ଯାଯାତ୍ ବ୍ରହ୍ମପଦାର୍ଥସିଦ୍ଧେଃ କଥଂ
ତ୍ବମହଂପଦାର୍ଥଯୋଃ ଭେଦଃ ନାଯଂ ଦୋଷଃ . ତ୍ବଂ ପଦସ୍ଯ
ଖଣ୍ଡପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମାର୍ଥକତ୍ବାତ୍ . ଅହଂପଦସ୍ଯ
ତତ୍ତ୍ବମସିବାକ୍ଯାର୍ଥଜ୍ଞାନୋଦଯାନନ୍ତରଂ
ଅଖଣ୍ଡବ୍ରହ୍ମଯୋଗାଭ୍ଯାସାର୍ଥଂ
ଗ୍ରାହ୍ଯତ୍ବେନ ଅଖଣ୍ଡପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମାର୍ଥକତ୍ବାଚ୍ଚ ତ୍ବମହଂପଦଯୋଃ
ଭେଦସ୍ଯ
ବିସ୍ପଷ୍ଟତ୍ବାତ୍ . ତସ୍ମାଦତ୍ର ଉକ୍ତଯୋଗିନଃ ସଦ୍ଯୋମୁକ୍ତ୍ଯଭାବେନ
ଔପଚରିକପରମତ୍ତ୍ବେନ ଚ ପ୍ରକୃତବାକ୍ଯାନି ଅର୍ଥବାଦା ଏବ . ତଥାପି
ସ୍ବଦେହାନ୍ତର୍ବର୍ତିଜ୍ଯୋତିଦର୍ଶନଂ ବିନା ତତ୍ତ୍ବମସି ଇତି
ଉପଦିଶତାମହଂ
ବ୍ରହ୍ମାସ୍ମୀତି ବାଙ୍ମାତ୍ରେଣ ପ୍ରଲପତାଂ ଚ ଭ୍ରାନ୍ତତମାନାଂ
କଲ୍ପକୋଟିଷ୍ବପି ସଂସାରବନ୍ଧାନ୍ମୋକ୍ଷାସମ୍ଭବାତ୍
ମୋକ୍ଷପ୍ରଥମସାଧନତ୍ବାଚ୍ଚାସ୍ଯ ଦର୍ଶନସ୍ଯ ଉପେକ୍ଷା ନ କଦାପି
କାର୍ଯା ଇତି
ସ୍ଥିତଂ .. ୧୨-୧୮..

Text

                            ଗ୍ରନ୍ଥାଭ୍ଯାସଫଲମ୍

ଯଃ ସକୃଦୁଚ୍ଚାରଯତି ତସ୍ଯ ସଂସାରମୋଚନଂ ଭବତି .
ସର୍ବଜନ୍ମକୃତଂ ପାପଂ ତତ୍କ୍ଷଣାଦେବ ନଶ୍ଯତି . ସର୍ବାନ୍
କାମାନବାପ୍ନୋତି .
ସର୍ବପୁରୁଷାର୍ଥସିଦ୍ଧିର୍ଭବତି . ଯ ଏବଂ ବେଦେତ୍ଯୁପନିଷତ୍ .. ୧୯..

Commentary I.

ଗ୍ରନ୍ଥତଦର୍ଥପଠନାନୁସନ୍ଧାନଫଲମହା --ଯ ଇତି ..
କାମାକାମଧିଯାଂ
ପଠନଫଲଂ ସର୍ବକାମାପ୍ତିଃ ପରମପୁରୁଷାର୍ଥାପ୍ତିଶ୍ଚ .
ଇତ୍ଯୁପନିଷଚ୍ଛବ୍ଦଃ ଅଦ୍ବଯତାରକୋପନିଷତ୍ସମାପ୍ତ୍ଯର୍ଥଃ .. ୧୯..

ଶ୍ରୀବାସୁଦେବେନ୍ଦ୍ରଶିଷ୍ଯୋପନିଷଦ୍ବ୍ରହ୍ମଯୋଗିନା .
ଅଦ୍ବଯୋପନିଷଦ୍ବ୍ଯାଖ୍ଯା ଲିଖିତେଶ୍ବରଗୋଚରା .
ଅଦ୍ବଯୋପନିଷଦ୍ବ୍ଯାଖ୍ଯାଗ୍ରନ୍ଥୋଽଶୀତିରିତୀରିତଃ ..

          ୐ ପୂର୍ଣମଦଃ ପୂର୍ଣମିଦଂ ପୂର୍ଣାତ୍ ପୂର୍ଣମୁଦଚ୍ଯତେ .
            ପୂର୍ଣସ୍ଯ ପୂର୍ଣମାଦାଯ ପୂର୍ଣମେବାବଶିଷ୍ଯତେ ..
                      ୐ ଶାନ୍ତିଃ ଶାନ୍ତିଃ ଶାନ୍ତିଃ .

ଇତି ଶ୍ରୀମଦୀଶାଦ୍ଯଷ୍ଟୋତ୍ତରଶତୋପନିଷଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରବିବରଣେ
ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶତ୍ସଙ୍ଖ୍ଯାପୂରକଂ ଅଦ୍ବଯତାରକୋପନିଷଦ୍ବିବରଣଣ୍
ସଂପୂର୍ଣଂ .
ଇତି ଶ୍ରୀମତ୍ସୁନ୍ଦରେଶ୍ବରତାତାଚାର୍ଯଶିଷ୍ଯାପ୍ପଯଶିବାଚାର୍ଯକୃତିଷୁ
ଅଦ୍ବଯତାରକୋପନିଷଦ୍ଭାଷ୍ଯଂ ସମାପ୍ତଂ .. ୐ ..

୐ ଶ୍ରୀମଦ୍ବିଶ୍ବାଧିଷ୍ଠନପରମହଂସସଦ୍ଗୁରୁରାମଚନ୍ଦ୍ରାର୍ପଣମସ୍ତୁ ..


 Send corrections to Sorin Suciu aka SeSe at sorins@hotmail.com.

This page uses Unicode utf-8 encoding for devanagari. Please set the fonts and languages setting in your web browser to display the correct Unicode font. Questions, comments:sanskrit@cheerful.com